Seyda Muhammed Konyevi

A) Cemâatle namaz kılınan bir camide, daha önce kendi başına farz namaza başlamış bulunan bir kimse, cemâat toplanmış ve imam da iftitah (namaza başlama) tekbirini almış hâlde iken, henüz secdeye varmamış ise namazı olduğu yerde kesip imama uyar.

 Bu uygulama, cemâat sevabını kazanabilmek için yapılmakta ve bir mescidi daha elverişli bir hâle getirmek için yıkıp genişletmeye benzemektedir. Kıldığı rekât tamamlanamadığına göre, onu bırakmakta bir mahzur da yoktur.

 Başladığı rekâtı secde ile tamamlamış ise şöyle hareket eder:

 a) Cemaatle kılınacak namaz öğle, ikindi veya yatsı namazları gibi dört rekâtlı bir namaz ise bir rekât daha kılıp ikiye tamamlar. Kâdeyi (ayakta durma) ve tahiyyatı (oturuş) ikmâl edip (tamamlayıp) selâm verir. Daha sonra farz kılıcı olarak namaza niyet edip imama uyar. Kendi başına kıldığı iki rekât nâfile olur.

 b) Kendi başına kıldığı namazın üçüncü rekâtını secde ile kayıtlamış ise namazını dörde tamamlar. Selâm verdikten sonra takip edilecek iki yol vardır: Cemâatle kılınmakta olan namaz öğle veya yatsı namazı ise dilerse nâfile niyeti ile imama uyabilir ve cemâat sevabına nâil olur. Eftâl olan cihet de budur. Cemaatle kılınmakta olan namaz ikindinin farzı ise bu namazı kendi başına kıldığına göre ve ikindinin farzının edâ ettikten sonra nâfile kılmak mekruh olduğundan, imama uyarak nâfile kılamaz.

c) Kendi başına kıldığı namazın iki rekâtını tamamlayıp ayağa kalkmış ve fakat secdeye varmamış ise o sırada kamet getirilmeye başlanmışsa ayakta selâm verip kendi namazını keser veya oturarak selâm verip farz niyeti ile imama uyar. Kılmış bulunduğu iki rekât fasit olmayıp nafileye dönüşmüş olur.

d) Kıldığı namaz sabah veya akşam namazı gibi dört rekâtlı olmayan bir namaz ise kendi namazının birinci rekâtını secde ile tamamlayan bu kimse, hemen selâm verip imama uyar. Burada dört rekâtlı bir namazdan farklı olarak hareket edilmesinin sebebi şudur: Şâyet o rekâtı ikiye tamamlayacak olsa, kendi namazı farz olarak tamamlanmış olmaktadır. Sabah namazının farzından sonra nâfile kılmak câiz olmadığından, nâfile niyeti ile imama da uyamaz ve cemâat sevabını kaçırmış olur. Bunu önlemek ve sabah namazını cemâatle kılabilmek için o rekâtı selâmla kesip imama uyar.

Başladığı namaz akşam namazı olması hâlinde, sabah namazında yaptığı gibi, kendi namazını selâm vererek keser ve imama uyar. Böyle yapmayacak olursa, cemâatle namaz kılma fırsatını kaçırmış olur. Çünkü iki rekât kılınınca, akşam namazının ekserisi edâ edilmiş olurdu. Geri kalan tek rekâtta nâfile niyeti ile imama uymak, sabah namazında olduğu gibi, memnudur.

B) Münferiden nâfile namaza başlayan kimsenin bulunduğu yerde kamet getirilip cemâatle namaza başlanması hâlinde, o nafileyi iki rekâta tamamlayıp selâm vermedikçe, namazı kesemez. Bu hükümden orada kılınan cenaze namazı müstesnadır. Bu takdirde kıldığı nafileyi olduğu yerde keser ve imama uyar. Çünkü cenaze namazının yerini tutacak bir namaz yoktur. Bıraktığı nafileyi daha sonra kaza eder.

C) Kişi cuma namazının sünnetine başlamış hâlde iken hatip minbere çıkıp hutbe irat etmeye başlasa, iki rekât kılıp oturur ve tahiyyâtı okuyarak selâm verir. Hutbeyi dinleyip cumanın farzını edâ ettikten sonra bu sünneti dört rekât olarak kılar.

Bu kimse öğle namazının sünnetine başladığından öğlenin farzı için kamet getirilse, iki rek'at kılıp oturur ve tahiyyâtı okuyarak selâm verir. Bunu takiben imama uyarak farzı edâ eder. Daha sonra bu sünneti dört rek'at olarak kılar. Evvelce kıldığı iki rek'at, başlı başına nâfile olur. Son sünneti ayrıca kılması gerekir.

D) İkindi namazının sünnet-i gayr-i müekkedesi, ikindinin farzı için kamet getirilmesi sebebiyle, iki rekâtta kesilmiş olursa bununla yetinilir. İkindi namazının farzını edadan sonra kaza edilemez. Bu durum yatsı namazında vaki olur ise farzdan sonra o sünneti kaza etmeye bir engel yoktur. İkindinin sünnetini kılamamak, gayr-i müekkede olmasından değil, kerahet vaktinin girmiş olması sebebiyledir. (Yukarıda da geçtiği gibi ikindinin farzından sonra nafile namaz kılmak, Hanefi mezhebine göre mekruhtur.)

Yatsı namazında böyle bir engel bulunmadığından kaza edilebilir.

(Nimetül-İslâm, Kitâbü’s-Salât, s. 470-476.)